İSGÜM Yetki Belgesi Nedir? İş Hijyeni Ölçümlerinde Yetkisiz Laboratuvar Riski

İSGÜM yetki belgesi nedir?

İSGÜM, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü'nün kısaltmasıdır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bağlı bu kurum, iş hijyeni ölçüm, test ve analizleri alanının yetkili mercidir. Laboratuvarlara yeterlik ve ön yeterlik belgesi Bakanlıkça verilir.

İSGÜM yetki belgesi, bir laboratuvarın gürültü, toz, kimyasal madde, gaz, titreşim, termal konfor ve aydınlatma gibi parametreleri ölçmek için teknik donanıma, yetkin personele ve geçerli metotlara sahip olduğunu gösterir. İşveren açısından belge, "bu laboratuvarın raporu mevzuatta geçerlidir" güvencesi demektir.

Yasal dayanak, İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik'tir (27.01.2023 tarihli, 32086 sayılı Resmî Gazete; 04.02.2024 değişikliği işlenmiş hâli). Yönetmelik metnine https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/01/20230127-1.htm adresinden ulaşılabilir.

Ölçümü neden yalnızca yetkili laboratuvar yapabilir?

İş hijyeni ölçümü, işyerindeki fiziksel ve kimyasal etkenlerin çalışan sağlığına etkisini sayısal veriyle ortaya koyar. Bu veri; risk değerlendirmesine, kişisel koruyucu donanım kararlarına ve meslek hastalığı tespitine temel olur.

Yanlış cihazla, yanlış metotla ya da kalibrasyonsuz ekipmanla yapılan ölçüm gerçeği yansıtmaz. Sonuç düşük çıkarsa işveren tedbir alması gereken noktayı atlar; yüksek çıkarsa gereksiz harcama yapar. Bu yüzden yönetmelik, ölçümleri yalnızca Bakanlıkça yeterlik veya ön yeterlik belgesi verilmiş laboratuvarlara bırakır.

Yetkisiz laboratuvarın sonucu: denetimde geçersiz rapor

İş hijyeni ölçümü yaptıran işverenin aklında net olması gereken cümle şudur: Ölçümler yalnızca Bakanlıkça yeterlik veya ön yeterlik belgesi verilmiş laboratuvarlarca yapılır; yetkisiz bir laboratuvarın düzenlediği sonuç geçersizdir.

Pratikte bu şu anlama gelir: İSG denetiminde iş müfettişi, iş hijyeni raporunun yetkili laboratuvar imzası taşıyıp taşımadığına bakar. Yetkisiz bir kaynaktan gelen rapor, hiç yapılmamış gibi değerlendirilir. İşveren hem ölçüm için ödediği ücreti boşa harcamış olur hem de yükümlülüğünü yerine getirmemiş sayılır. Bu durum idari yaptırıma ve ölçümün yeniden yaptırılması zorunluluğuna yol açar.

Ayrıca rapor geçersizse, o rapora dayanan risk değerlendirmesi de zayıflar. Meslek hastalığı şüphesinde ya da iş kazası sonrası incelemede, ölçümün yetkili laboratuvarca yapılmış olması işverenin elini güçlendiren temel belgedir.

İş hijyeni ölçümü hangi parametreleri kapsar?

Yetkili laboratuvar ölçüm kapsamına giren başlıca parametreler şunlardır:

Gürültü

Kişisel maruziyet ve ortam gürültüsü ölçülür. Dayanak: Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (28.07.2013 tarihli, 28721 sayılı Resmî Gazete).

Toz ve kimyasal / gaz

Ortam havasındaki toz konsantrasyonu ile kimyasal madde ve gaz seviyeleri ölçülür. Dayanaklar: Tozla Mücadele Yönetmeliği (05.11.2013 tarihli, 28812 sayılı Resmî Gazete) ve Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (12.08.2013 tarihli, 28733 sayılı Resmî Gazete).

Titreşim, termal konfor ve aydınlatma

El-kol ve tüm vücut titreşimi ölçülür. Dayanak: Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (22.08.2013 tarihli, 28743 sayılı Resmî Gazete). Termal konfor ve aydınlatma ise İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik (17.07.2013 tarihli, 28710 sayılı Resmî Gazete) kapsamında değerlendirilir.

Burada sık yapılan bir yanlışı da düzeltmek gerekir: gürültü, toz, gaz gibi parametreler için "her yıl zorunlu" diye sabit bir periyot yoktur. Ölçümün ne zaman tekrarlanacağı; risk değerlendirmesine, ilgili özel maruziyet yönetmeliğine ve çalışma koşullarındaki değişikliklere göre belirlenir.

İşveren nelere dikkat etmeli?

Ölçüm siparişi vermeden önce şu üç noktayı kontrol edin:

1. Laboratuvarın Bakanlıkça verilmiş yeterlik veya ön yeterlik belgesi var mı? Belgeyi yazılı olarak isteyin ve belge kapsamında ölçtürmek istediğiniz parametrenin yer aldığını doğrulayın. 2. Ölçüm hangi standart ve metotla yapılacak? Raporun, ölçülen her parametre için kullanılan standart ve cihaz bilgisini içerdiğinden emin olun. 3. Rapor yetkili imza ve laboratuvar unvanı taşıyor mu? Denetimde geçerli olan rapor, yetkisiz bir kaynaktan değil, belgeli laboratuvardan gelir.

Yetki belgesi ve laboratuvar listesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın resmî kanalları kullanılabilir. Aklınızda soru kalırsa, ölçüm öncesinde belgeyi talep etmek en kısa yoldur.

Sık sorulan sorular

İSGÜM yetki belgesi ile TÜRKAK akreditasyonu aynı şey mi?

Hayır. TÜRKAK akreditasyonu, laboratuvarın uluslararası standartlara (ISO/IEC 17025) göre yetkinliğini gösterir. İSGÜM yeterlik ve ön yeterlik belgesi ise iş hijyeni ölçümleri için Bakanlıkça verilen zorunlu yetkilendirmedir. İkisi birbirini tamamlar; iş hijyeni ölçümünde asıl aranan, Bakanlıkça verilmiş belgedir.

Yetkisiz laboratuvara ölçüm yaptırdım, ne olur?

Rapor denetimde geçersiz sayılır. İşveren ölçümü yetkili bir laboratuvara yeniden yaptırmak zorunda kalır; bu hem ek maliyet hem de gecikme demektir. Ölçüm öncesi belge kontrolü, sonradan düzeltme yapmaktan her zaman ucuzdur.

Hangi parametreler için ölçüm yaptırmalıyım?

İşyerinin faaliyetine göre değişir. Gürültü, toz, kimyasal/gaz, titreşim, termal konfor ve aydınlatma en yaygın parametrelerdir. Hangilerinin işyeriniz için gerekli olduğu, risk değerlendirmesi ve ilgili özel maruziyet yönetmelikleri ışığında belirlenir.

BESAFE LAB nasıl yardımcı olur

BESAFE LAB, Ankara merkezli, TÜRKAK sertifikalı ve İSGÜM yetki belgesine sahip bir ölçüm ve test laboratuvarı ile mühendislik firmasıdır. İş hijyeni ölçümlerini Bakanlıkça yetkilendirilmiş laboratuvar olarak, doğru standart ve kalibre cihazlarla yapıyor ve denetimde geçerli raporla teslim ediyoruz. Hangi parametrenin ölçüleceği, kapsam ve süre teklif ile netleştirilir.

Ölçüm öncesi belge ve kapsam kontrolü için 0850 372 02 32 numaralı telefondan ulaşabilir ya da https://www.besafelab.com adresindeki iletişim formunu doldurabilirsiniz.