Periyodik Kontrol Periyotları: Hangi Ekipman Ne Sıklıkla Kontrol Edilmeli?

Periyodik kontrol neden zorunlu?

İş ekipmanları çalıştıkça yıpranır. Kaynak çatlakları, aşınan halatlar, sızdıran vanalar kendiliğinden görünmez; çoğu ancak düzenli muayene ve testle ortaya çıkar. Periyodik kontrol tam da bunun için var: ekipmanı, kazaya sebep olmadan önce yakalamak.

Yasal açıdan da bir tercih değil. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (25.04.2013 tarihli, 28628 sayılı Resmî Gazete) işverene, iş ekipmanlarını belirli aralıklarla kontrol ettirme yükümlülüğü getirir. Son değişiklik 23.12.2025 tarihli, 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Güncel metne ve Bakanlığın açıklamalarına isekipmanlari.csgb.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.

Kontrol yapılmadığında sonuç iki yönlü olur: bir yanda çalışan güvenliği riski, öte yanda denetimde idari yaptırım ve iş kazası sonrası sorumluluk. İşveren için periyodik kontrol bir formalite değil, kendi ekipmanına dair elindeki en güçlü belgedir.

Bu yükümlülük, işyerinde iş ekipmanı kullanan tüm işverenleri kapsar. Ekipmanın yeni ya da eski olması, yoğun kullanılıp kullanılmadığı bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Periyot takibi de işverenin sorumluluğundadır; kontrol tarihi geçen ekipman, kontrol yapılana kadar kullanılmamalıdır.

Periyot nasıl belirlenir? Azami 1 yıl kuralı

Kontrol sıklığı kafadan atılmaz. Yönetmeliğin EK-III bölümünde, ekipman grupları için kontrol periyotları tablo halinde düzenlenmiştir. Temel kural şudur:

İlgili standardın öngördüğü süre saklı kalmak üzere, standartta süre belirtilmemişse kontrol periyodu azami 1 yıldır. Standardın daha kısa bir süre öngördüğü durumda o süre uygulanır.

Yani "her şey yılda bir kontrol edilir" ezberi yanlıştır. Doğrusu: önce ekipmanın tabi olduğu standarda bakılır. Standart süre vermişse o süre, vermemişse 1 yıl esas alınır. Görünüşte aynı iki forklift bile farklı standarda tabiyse farklı periyotta kontrol edilebilir.

Bir nokta daha: periyodik kontrol yalnızca EK-III tablolarında sayılan ekipman ve ekipman grupları için geçerlidir. Tabloda yer almayan bir ekipman, bu yönetmelik kapsamında periyodik kontrole tabi değildir.

Ekipman grubuna göre kontrol periyotları

Aşağıdaki gruplar EK-III tablolarına göre düzenlenmiştir. Her grupta, standartta aksi belirtilmedikçe azami süre 1 yıldır.

Kaldırma ve iletme ekipmanları (EK-III Tablo 2)

İşletmede en sık karşılaşılan ve kaza etkisi en yüksek ekipmanlar bu grupta toplanır:

• Vinçler (kule, mobil, köprülü)
• Forklift ve transpaletler
• Manlift ve makaslı platformlar
• Araç kaldırma liftleri
• Yapı iskeleleri
• Yürüyen merdiven ve yürüyen bantlar

Bu ekipmanların kontrolleri Tablo 2'ye göre yapılır. Standartta süre belirtilmemişse azami 1 yıl içinde muayene ve gerekli testler uygulanır.

Basınçlı kap ve tesisatlar (EK-III Tablo 1)

Basınç altında çalışan ekipmanlar bu gruba girer:

• Buhar ve kalorifer kazanları
• Kompresörler
• Basınçlı hava tankları
• Boylerler
• Otoklavlar
• Sıvılaştırılmış gaz tankları

Basınçlı kap ve tesisatların kontrolleri Tablo 1'e göre yapılır. Süre yine standardın öngördüğü süre saklı kalmak üzere azami 1 yıldır. Basınç altında çalışan bir kapta gözden kaçan küçük bir kusur büyük sonuç doğurabileceği için bu grupta kontrolün niteliği de süresi kadar önemlidir.

Tesisatlar (EK-III Tablo 3)

Yangın ve havalandırma tesisatları periyodik kontrol kapsamındadır ve Tablo 3'e göre kontrol edilir. Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatları da aynı tablo kapsamında değerlendirilir.

Dikkat: yangın ve havalandırma tesisatının periyodik kontrolü ayrı bir iştir; bu tesisatların projelendirilmesi (tasarımı) mühendislik hizmeti kapsamındadır. İkisi birbirine karıştırılmamalıdır.

İş makineleri (EK-III Tablo 6)

Ekskavatör, kazıcı-yükleyici, greyder ve damperli kamyon gibi iş makineleri Tablo 6'ya göre kontrol edilir. Bu makineler sahada ağır yük altında çalıştığı için kontrol periyodunun aksatılmaması kritiktir.

Kontrol sonrası rapor

Periyodik kontrol, ekipmana bakıp geçmek değildir. Kontrol sonunda, yapılan muayene ve testlerin sonucunu gösteren bir rapor düzenlenir. Bu rapor; denetimde, iş kazası incelemelerinde ve sigorta süreçlerinde işverenin elindeki geçerli belgedir. Rapor; ekipmanın kullanıma uygun olup olmadığını, tespit edilen uygunsuzlukları ve alınması gereken önlemleri içerir. Kontrolde uygunsuzluk tespit edilirse ekipman, eksiklik giderilene kadar kullanımdan alınır; rapor bu durumu açıkça belirtir ve işverenin önlem almasına dayanak oluşturur.

Bu yüzden raporu kimin düzenlediği, işin kendisi kadar önemlidir.

Yetkili kişi şartı

Kontrolleri herkes yapamaz. Periyodik kontrol, Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı yetkili kişilerce yürütülür. Ayrıca işveren ile yetkili kişi arasındaki İSG-KATİP sözleşmesi, kontrol tarihinden en geç 1 gün önce onaylanmış olmalıdır.

Bu iki şart yerine gelmeden yapılan kontrol, yasal olarak geçerli bir periyodik kontrol sayılmaz. Yetkisiz kişi veya onaysız sözleşme, raporun denetimde reddedilmesiyle sonuçlanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Her iş ekipmanı yılda bir mi kontrol edilmeli?

Hayır. Periyot, ekipmanın tabi olduğu standarda göre belirlenir. Standart süre belirtmemişse azami 1 yıl uygulanır; standart daha kısa süre öngörmüşse o süre geçerlidir. Ayrıca yalnızca EK-III tablolarında sayılan ekipmanlar periyodik kontrole tabidir.

Periyodik kontrolü kim yapabilir?

Yalnızca EKİPNET sistemine kayıtlı yetkili kişiler. İşveren ile yetkili kişi arasındaki İSG-KATİP sözleşmesinin de kontrol tarihinden en geç 1 gün önce onaylanmış olması gerekir. Bu şartlar sağlanmadan yapılan kontrol geçerli değildir.

Kontrol raporu denetimde geçerli sayılır mı?

Yetkili kişi tarafından, onaylı sözleşmeyle ve ilgili standarda uygun yapılan kontrolün raporu denetimde geçerli belgedir. Raporu düzenleyenin yetkisi ve sözleşmenin onay durumu, raporun geçerliliğini doğrudan belirler.

Periyodik kontrol ile bakım aynı şey mi?

Hayır. Bakım, ekipmanı çalışır durumda tutmaya yönelik rutin işlemlerdir. Periyodik kontrol ise yönetmelikte tanımlı aralıklarla, yetkili kişilerce yapılan muayene ve testlerdir; sonucu rapora bağlanır.

BESAFE LAB nasıl yardımcı olur?

BESAFE LAB, TÜRKAK akredite ve İSGÜM yetkili bir ölçüm, test ve mühendislik firmasıdır. Kaldırma-iletme ekipmanlarından basınçlı kaplara, tesisatlardan iş makinelerine kadar EK-III kapsamındaki ekipmanların periyodik kontrollerini, EKİPNET kayıtlı yetkili mühendisleriyle yürütür ve sonucu denetimde geçerli bir raporla belgeler.

Hangi ekipmanınızın hangi periyotta kontrol edilmesi gerektiği, ekipman envanterinize ve tabi olduğu standartlara göre değişir. Kapsam ve teslim süresi teklif ile netleştirilir. Detaylı bilgi için 0850 372 02 32 numaralı telefondan veya info@besafelab.com adresinden ulaşabilirsiniz.